اسکولیوز، یکی از شایعترین ناهنجاریهای ستون فقرات است که زندگی میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. این عارضه اغلب در دوران رشد پدیدار میشود و ممکن است بدون علامت باشد. عوامل ژنتیکی، عدم تعادلهای هورمونی و اختلالات رشد در بروز آن نقش دارند. در ادامه، بیشتر درباره این بیماری توضیح دادیم.
فهرست محتوا
اسکولیوز چیست؟
اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات در برخی از افراد مشاهده میشود و دلایل خاصی دارد. از ژنتیک و نقصهایی در سیستم ایمنی و بیماری رماتیسم و سایر بمیاری های مرتبط است که از زمان تولد پدیدار شدهاند گرفته تا انواع ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) و عصبی-عضلانی و عملکردی همگی میتوانند منجر به اسکولیوز شوند.
این عارضه بیشتر در کودکان و نوجوانان شایع است و باید هر چه سریعتر درمان شود. از جمله نشانههای این بیماری میتوانیم به عدم تقارن در شانهها، لگن یا دندهها، انحنای قابل مشاهده ستون فقرات، درد یا اختلال در تنفس اشاره کنیم.
تشخیص زودهنگام این بیماری تنها از طریق معاینه بالینی و تصویربرداری مشخص میشود و میتوان با انواع روشهای غیرجراحی مانند بریس، فیزیوتراپی و ورزش یا در موارد شدیدتر، جراحی از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
Scoliosis is a side-to-side curve of the spine. It’s most often diagnosed after age 10 or in the early teen years. The spine can curve to either side and in different parts of the back. Experts don’t know the cause of most childhood scoliosis.
اسکولیوز (انحراف ستون فقرات به طرفین) یک انحنای جانبی در ستون فقرات است. این بیماری اغلب پس از 10 سالگی یا در اوایل نوجوانی تشخیص داده میشود. ستون فقرات میتواند به هر دو طرف و در قسمتهای مختلف کمر انحنا داشته باشد. متخصصان علت اکثر اسکولیوزهای دوران کودکی را نمیدانند.
علائم و نشانه ها
همانطوری که در بالا نیز به آن اشاره کردیم، نشانههای اسکولیوز ممکن است با توجه به شدت آن، متفاوت ظاهر شود. از عدم تقارن واضح در بدن مانند بالا یا پایین بودن یکی از شانهها، برآمدگی نابرابر دندهها یا تفاوت در موقعیت لگن گرفته تا در موارد پیشرفتهتر، محدود شدن حرکت بدن، ایجاد درد در ناحیه کمر یا گردن، و اختلال در تنفس!
جالب است بدانید که این بیماری در مراحل اولیه خود ممکن است بدون درد باشد و هیچ علائمی نداشته باشد، پس باید به کوچکترین علائم توجه کنید تا از پیشرفت این بیماری پیشگیری شود.
در جدول پایین، به طور مفصل از نشانهها و علامتهای این بیماری گفتهایم:
| علائم اسکولیوز | ویژگیها |
|---|---|
| عدم تقارن در بدن | بالا یا پایین بودن شانهها، برجستگی دندهها یا تفاوت در سطح لگن |
| انحنای قابل مشاهده ستون فقرات | ستون فقرات به شکل C یا S در حالت ایستاده یا خم شدن دیده میشود |
| مشکلات حرکتی | کاهش انعطافپذیری بدن و محدود شدن حرکت در موارد شدید |
| درد | درد در ناحیه کمر یا گردن، بهویژه پس از فعالیت طولانی |
| اختلال تنفسی | در موارد شدید، انحنا میتواند فشار بر ریهها وارد کند و تنفس را مختل کند |
| خستگی زودهنگام | فشار نامناسب بر ستون فقرات باعث خستگی غیرمعمول در طول روز میشود |
انواع اسکولیوز
اسکولیوز بر اساس علت، زمان بروز و الگوی انحراف ستون فقرات به چند دسته اصلی تقسیم میشود. شایع ترین نوع، اسکولیوز ایدیوپاتیک است که علت مشخصی ندارد و بیشتر در دوران نوجوانی دیده میشود. اسکولیوز مادرزادی به دلیل ناهنجاری های شکل گیری مهره ها در دوران جنینی ایجاد میشود. اسکولیوز عصبی عضلانی در بیماران مبتلا به بیماری هایی مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی دیده میشود. نوع دیگر، اسکولیوز عملکردی است که معمولاً ناشی از اختلاف طول پاها یا وضعیت بدنی نامناسب بوده و با اصلاح علت، قابل برگشت است. شناخت نوع اسکولیوز نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد.
| نوع اسکولیوز |
|---|
| اسکولیوز ایدیوپاتیک |
| اسکولیوز مادرزادی |
| اسکولیوز مادرزادی |
| اسکولیوز عصبی عضلانی |
| اسکولیوز دژنراتیو |
| اسکولیوز عملکردی |
تشخیص زودهنگام
ستون فقرات شمابسیار اهمیت دارد و باید بکوشید که از آن مراقبت کنید. حالا تصور کنید ستون فقرات مانند یک برج است که اگر کمی منحرف شود، تمام سازه در خطر قرار میگیرد! اسکولیوز هم آرام و بیصدا رشد میکند تا زمانی که دیگر نتوانید آن را نادیده بگیرید. اینجاست که تشخیص زودهنگام اهمیت پیدا میکند.
چرا اقدام سریع اهمیت دارد؟
- معجزه تشخیص زودهنگام ?: اگر انحنای خفیف امروز را نادیده بگیرید، تا فردا با تغییر شکل شدیدی روبرو خواهید شد. پس هر چه زودتر و در سنین رشد، این بیماری را جدی بگیرید، احتمال درمان آن بالاتر میرود.
- جلوگیری از جراحی دراماتیک : تصور کنید به جای یک بریس ساده، نیاز به میلههای فلزی در ستون فقرات داشته باشید! تشخیص زودهنگام میتواند این موضوع را به طور کامل تغییر دهد.
- قلب و ریههای شما تشکر خواهند کرد : اسکولیوز شدید به قلب و ریهها فشار زیادی وارد خواهد کرد و فضای کمتری به آنها میدهد.
- زیبایی و اعتماد به نفس : نوجوانان با اسکولیوز تشخیص داده نشده معمولا شانههای نامتقارنی دارند و لباسها به خوبی روی بدن آنها نمینشیند.
آمار تکاندهنده:
- جالب است بدانید که اسکولیوز تشخیص داده نشده قادر است سالانه تا ۷ درجه پیشرفت کند!
- بیش از ۸۰٪ موارد با درمان زودهنگام به جراحی نیاز پیدا نمیکنند!
- اگر عارضه زودتر تشخیص داده شود، هزینه درمان تا ۹۰٪ کمتر از جراحی سخت خواهد بود!
درمان انحراف ستون فقرات
درمان اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات امکانپذیر است اما هرچه زودتر درمان صورت بگیرد، نتیجه بهتری خواهید گرفت. برای درمان، دو روش جراحی و غیرجراحی وجود دارد که در ادامه بیشتر به بررسی این موارد خواهیم پرداخت:
درمانهای غیرجراحی
در اسکولیوز خفیف با انحنای کمتر از ۲۵ درجه، درمان غیرجراحی توصیه میشود. در این مرحله، بیمار تحت معاینات منظم هر ۴ تا ۶ ماه همراه با تصویربرداری دورهای قرار میگیرد تا از پیشرفت سریع انحنا جلوگیری شود. در موارد انحنای متوسط بین ۲۵ تا ۴۰ درجه، بهویژه در نوجوانان در حال رشد، استفاده از بریس یا ارتوز مطرح است. بریسها به دو نوع سخت مانند بوستون و میلواکی و نوع دینامیک تقسیم میشوند. نوع سخت باید روزانه ۱۶ تا ۲۳ ساعت استفاده شود، در حالی که نوع دینامیک انعطافپذیرتر است.
در صورت پایبندی بیمار، بریس میتواند تا ۷۰ درصد از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. فیزیوتراپی و ورزشدرمانی برای تقویت استخوان شامل تمرینات اصلاحی سهبعدی و تنفسی، به تقویت عضلات مرکزی و پشت، بهبود وضعیت بدنی و کاهش درد کمک میکند. همچنین روشهای مکمل مانند ماساژ، کایروپراکتیک، یوگا و پیلاتس میتوانند در کنار درمان اصلی مفید باشند.
درمانهای جراحی
در موارد شدید اسکولیوز، زمانی که میزان انحراف ستون فقرات به بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه میرسد و بیمار دچار درد شدید میشود، جراحی بهعنوان گزینه درمانی مطرح است. در این روش، از میلههای فلزی، پیچها و قلابها برای صافکردن و تثبیت ستون فقرات استفاده میشود. دوره بهبودی پس از جراحی معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ماه طول میکشد و در بسیاری از موارد، ۵۰ تا ۷۰ درصد از انحنای ستون فقرات کاهش مییابد. علاوه بر جراحیهای کلاسیک، روشهای کمتهاجمیتری مانند میلههای رشد، استاپلینگ ستون فقرات و تراکوپلاستی نیز وجود دارند که بسته به شرایط بیمار قابل انتخاب هستند.
انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت بیماری، سن، نوع و علت انحنا و علائم بیمار بستگی داردپلاستی نیز وجود دارند که بسته به شرایط بیمار قابل انتخاب هستند. انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت بیماری، سن، نوع و علت انحنا و علائم بیمار بستگی دارد. نکته کلیدی این است که درمان اسکولیوز باید کاملاً شخصیسازی شده و زیر نظر یک تیم تخصصی شامل جراح ستون فقرات و ارتوپد، فیزیوتراپیست و متخصص ارتوز انجام شود.
مراقبتهای پس از جراحی
به یاد داشته باشید که پس از درمان، چند نکته ساده وجود دارد که با رعایت آنها میتوانید نتیجه بهتری از درمان خود بگیرید:
استراحت و ریکاوری اولیه
پس از یک هفته بستری بودن در بیمارستان، به خانه برمیگردید، پس باید در هفتههای اول به خوبی استراحت کنید و روی پشت نخوابید.
مدیریت درد
داروهای تجویزی را طبق برنامه مصرف کنید، حتی اگر درد شدید نیست و همچنین از بالشهای حمایتی برای راحتی بیشتر استفاده کنید. تکنیک تنفس عمیق فراموش نشود.
مراقبت از زخم
محل جراحی را خشک و تمیز نگه دارید و علائم عفونت (قرمزی، تورم، ترشح) را به صورت روزانه بررسی کنید.
حرکت تدریجی
شما میتوانید از روز اول یا دوم پس از جراحی به آرامی راه بروید و به صورت تدریجی، پیاده روی را نیز آغاز کنید. در هفتههای اول از نشستن طولانی مدت دوری کنید.
فیزیوتراپی هدفمند
شروع برنامه فیزیوتراپی معمولا ۴-۶ هفته پس از جراحی اهمیت دارد تا فرد به تدریج به زندگی روزمره خود بازگردد.
محدودیتهای فعالیتی
از خم شدن، چرخش و بلند کردن اجسام سنگین (بیش از ۵ کیلوگرم) تا ۳ ماه پرهیز کنید. ورزشهای پرتحرک تا ۶-۱۲ ماه توصیه نمیشوند و شما میتوانید بین ۴-۶ هفته پس از جراحی به کار، مدرسه یا دانشگاه بازگردید.
تغذیه مناسب
پس از جراحی، مصرف کافی پروتئین، دریافت کلسیم و ویتامین D و افزایش مصرف فیبر و مایعات اهمیت دارند.
پیگیری منظم پزشکی
در هفتههای ۲، ۶، ۱۲ و سپس ۶ ماهه و سالانه به پزشک مراجعه کنید تا از تغییرات و نتیجه درمان مطلع شوید. عکسبرداری دورهای و گزارش هرگونه درد غیرمعمول یا تغییر در عملکرد عصبی به پزشک از اهمیت بالایی برخوردارند.
مدیریت بازگشت به فعالیتهای روزمره
از وسایل کمکی (گیره بلند، کفشپوش) برای اجتناب از خم شدن کمک بگیرید، همچنین تنظیم ارتفاع میز و صندلی برای وضعیت بدنی مناسب و برنامهریزی برای استراحتهای کوتاه مکرر در طول روز به شما کمک میکنند تا هر چه سریعتر به زندگی روزمره خود بازگردید.
اگر این علائم را دیدید، فورا با پزشک تماس بگیرید:
- تب بالای ۳۸ درجه
- افزایش درد غیرقابل کنترل با داروها
- بیحسی یا ضعف در پاها
- مشکلات دفع ادرار یا مدفوع
- ترشح غیرعادی یا بازشدن زخم
پیشگیری از اسکولیوز
اسکولیوز بیماری قابل درمانی است و هر چه زودتر نسبت به درمان اقدام کنید، نتیجه بهتری خواهید گرفت و میتوانید به موقع از پیشرفت آن جلوگیری کنید. آگاهی والدین، معاینات منظم، حفظ سبک زندگی سالم و وضعیت بدنی صحیح، و مداخله در صورت مشاهده علائم اولیه تاثیر زیادی در پیشگیری از رشد این عارضه دارند.
در جدول پایین، چند راهکار پیشگیری بسیار مفید را برای شما ذکر کردیم:
| حوزه پیشگیری | مناسب برای |
|---|---|
| تشخیص و غربالگری زودهنگام | کودکان و نوجوانان |
| سبک زندگی سالم | همه سنین |
| وضعیت بدنی و ارگونومی | دانشآموزان و همه سنین |
| پیگیری و آگاهیبخشی | خانوادههای با سابقه و جامعه آموزشی |
سوالات متداول
تفاوت اسکولیوز در سن رشد و بزرگسالی چیست؟
در سن رشد قابل کنترلتر است؛ در بزرگسالی بیشتر جنبه تطبیقی دارد.
چرا خستگی در بعضی بیماران بیشتر از درد است؟
چون عضلات دائماً برای حفظ تعادل بدن بیشازحد کار میکنند.
اسکولیوز درماننشده چه اثری بر راهرفتن دارد؟
باعث تغییر مرکز تعادل و فشار نامتقارن روی مفاصل پایینتنه میشود.
چرا کیفیت زندگی افراد با انحنای یکسان فرق میکند؟
چون عضلات دائماً برای حفظ تعادل بدن بیشازحد کار میکنند.
چرا کیفیت زندگی افراد با انحنای یکسان فرق میکند؟
به دلیل تفاوت در درد، آمادگی جسمانی، وضعیت روانی و میزان فعالیت روزانه.
منابع:
mayoclinic
orthoinfo
