رماتیسم مفصلی یکی از شایعترین بیماریهای خودایمنی است که زندگی میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. رماتیسم مفصلی تنها یک بیماری ساده نیست؛ این عارضه پیچیده میتواند تمام جنبههای زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. اما خبر خوب این است که با رعایت اصول تغذیهای صحیح و تقویت سیستم ایمنی، میتوان تا حد زیادی علائم آن را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
در این راهنما، علاوه بر معرفی مواد غذایی مفید و مضر، به بررسی نقش سیستم ایمنی در بروز و تشدید بیماری خواهیم پرداخت. همچنین راهکارهای عملی برای تقویت سیستم ایمنی و کنترل التهاب از طریق رژیم غذایی را به شما آموزش خواهیم داد.
فهرست مطالب
روماتیسم مفصلی چیست؟
روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی است که مفاصل را به طور مزمن درگیر میکند و میتواند باعث درد، تورم و کاهش حرکت شود. در کنار آن، بیماریهای مادرزادی استخوان مثل آستئوژنز ایمپرفکتا یا دیسپلازیهای استخوانی، از دوران کودکی با نشانههایی مثل شکستگیهای مکرر و رشد غیرطبیعی استخوانها خودشان را نشان میدهند و نیاز به مراقبت ویژه و درمان تخصصی دارند. درمان روماتیسم مفصلی ترکیبی از داروهای تخصصی، ورزش منظم و اصلاح سبک زندگی است که به کنترل علائم و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک میکند. استفاده از داروهای اصلاحکننده مانند متوترکسات و در صورت نیاز داروهای بیولوژیک، سلاح اصلی متخصصان در مسیر درمان روماتیسم مفصلی محسوب میشود. فیزیوتراپی، تغذیه سالم و ترک سیگار نیز نقش اساسی در بهبود وضعیت بیماران دارند. پیگیری منظم با پزشک و انجام آزمایشات دورهای، مدیریت موفق بیماری را تضمین میکند. تشخیص زودهنگام و شروع به موقع درمان، کیفیت زندگی بیماران را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
مطلب ویژه: بهترین متخصص بوتاکس معده در تهران کیست ؟
مهم ترین علائم بیماری
علائم رماتیسم مفصلی معمولاً به تدریج ظاهر میشوند. شایعترین نشانههای این بیماری عبارتند از:
درد و التهاب مفاصل: معمولاً در مفاصل کوچک دستها و پاها شروع میشود. درد معمولاً در هر دو طرف بدن به صورت متقارن احساس میشود. این درد میتواند با گذشت زمان شدیدتر شود و حرکت مفاصل را محدود کند.
خشکی صبحگاهی: یکی از مشخصترین علائم رماتیسم مفصلی، سفتی و خشکی مفاصل در صبح است که معمولاً بیش از یک ساعت طول میکشد. این خشکی پس از فعالیت و حرکت تدریجی بهبود مییابد.
تورم و قرمزی مفاصل: مفاصل درگیر معمولاً متورم و گرم میشوند و ممکن است قرمز به نظر برسند. این تورم میتواند باعث درد و محدودیت حرکتی شود.
خستگی و ضعف عمومی: بسیاری از افراد مبتلا به رماتیسم مفصلی احساس خستگی مزمن و کمبود انرژی دارند. این خستگی میتواند بر فعالیتهای روزمره تأثیر بگذارد.
| علائم و نشانهها | محل درگیری | شدت علامت | زمان بروز |
|---|---|---|---|
| درد مفصلی | مفاصل کوچک دست | شدید | صبحها |
| تورم | مچ دست و پا | متوسط تا شدید | مداوم |
| خشکی مفاصل | زانو و آرنج | شدید | بیش از ۱ ساعت صبحگاهی |
| قرمزی | مفاصل انگشتان | خفیف تا متوسط | در زمان حمله |
| گرمی مفصل | شانه و لگن | متوسط | در زمان فعالیت |
| ضعف عضلانی | اطراف مفاصل | متغیر | پیشرونده |
| محدودیت حرکت | تمام مفاصل | شدید | با پیشرفت بیماری |
| خستگی عمومی | کل بدن | متوسط تا شدید | بیشتر اوقات |
| تغییر شکل مفصل | انگشتان دست و پا | شدید | در مراحل پیشرفته |
| کاهش اشتها | – | خفیف | دورهای |
روشهای تشخیص
تشخیص رماتیسم مفصلی معمولاً از طریق ترکیبی از روشهای زیر انجام میشود:
معاینه بالینی: پزشک با بررسی دقیق مفاصل، میزان تورم، درد و محدودیت حرکتی را ارزیابی میکند. همچنین سابقه پزشکی بیمار و علائم او را مورد بررسی قرار میدهد.
آزمایشهای خون: تستهای خونی مختلفی برای تشخیص رماتیسم مفصلی انجام میشود، از جمله:
- فاکتور روماتوئید
- آنتیبادی ضد پپتید سیترولینه
- سرعت رسوب گلبولهای قرمز
- پروتئین واکنشی
تصویربرداری: روشهای مختلف تصویربرداری برای ارزیابی وضعیت مفاصل استفاده میشود:
- رادیوگرافی ساده
- سونوگرافی مفاصل
- MRI در موارد خاص
- اسکن استخوان در صورت نیاز
مطلب ویژه: راهنمای کامل هزینه بوتاکس معده
راه های درمان روماتیسم مفصلی
درمان روماتیسم مفصلی مجموعهای از راهکارهای دارویی و غیردارویی است که هدف آن کاهش التهاب، حفظ کارایی مفاصل و بهبود کیفیت زندگی بیمار محسوب میشود. هیچ درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام توسط متخصص ارتوپدی و شروع سریع درمان میتواند جلوی پیشرفت آسیب به مفاصل را بگیرد. برای درمان روماتیسم مفصلی، پزشکان معمولاً داروهای ضدالتهاب و تعدیلکننده سیستم ایمنی را تجویز میکنند. فیزیوتراپی و ورزش سبک باعث حفظ تحرک مفاصل و کاهش درد میشود. رعایت تغذیه مناسب و کنترل وزن در مدیریت این بیماری اهمیت دارد. در موارد پیشرفته، تزریق داروهای بیولوژیک یا جراحی مفصل ممکن است لازم باشد. در ادامه جزئیتر بررسی خواهیم کرد.
داروهای اصلاحکننده بیماری (DMARDs)
DMARDs یکی از پایههای اصلی درمان روماتیسم مفصلی هستند که با کنترل فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی، سرعت پیشرفت بیماری را به طور قابل توجهی کاهش میدهند. متوترکسات معمولاً نخستین انتخاب است و اغلب در کنار داروهای دیگر برای تاثیر بهتر تجویز میشود. این گروه دارویی حتی میتواند از آسیب دائمی به مفاصل جلوگیری کند و به حفظ عملکرد مفاصل کمک نماید. انجام آزمایشات منظم خون و پیگیری نزدیک با پزشک برای پیشگیری از عوارض این داروها ضروری است.
داروهای بیولوژیکی
اگر بیماری به داروهای اصلاحکننده بیماری پاسخ ندهد یا شدت آن بالا باشد، داروهای بیولوژیکی وارد میدان میشوند. این داروها مستقیماً مولکولهای خاصی از سیستم ایمنی را که عامل ایجاد التهاب هستند، هدف قرار میدهند. نمونههای معروف این گروه دیاماردهای بیولوژیک نظیر اتانرسپت و آدالیموماب است که معمولاً بهصورت تزریقی مصرف میشوند. کنترل دقیق واکنشهای بدن و پایش مستمر سلامت بیمار در مصرف این داروها اهمیت ویژهای دارد.
داروهای غیراستروئیدی (NSAIDs)
برای بسیاری از بیماران، داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن، دیکلوفناک و ناپروکسن نقش مهمی در مدیریت علائم اولیه بیماری دارند. این داروها بیشتر جهت کاهش التهاب و تسکین درد مفاصل در دورههای کوتاهمدت کاربرد دارند اما قادر به توقف پیشرفت بیماری نیستند. بهتر است مصرف این داروها حتماً با تجویز پزشک و با دوز کنترلشده انجام شود تا عوارض گوارشی یا کلیوی به حداقل برسد.
استروئیدها
استروئیدها مانند پردنیزون در موارد التهاب حاد به طور مقطعی تجویز میشوند و میتوانند به سرعت التهاب و سفتی مفاصل را کاهش دهند. اما به علت عوارض جانبی جدی، باید فقط مدت کوتاهی مصرف شوند. مهارکنندههای JAK گروه جدیدتری از داروها هستند که وقتی سایر درمانها موثر نباشد یا قابل استفاده نباشد، به کار میروند و در ترکیب با داروهایی مثل متوترکسات تاثیر بیشتری برجای میگذارند.
درمانهای تکمیلی و غیر دارویی
در کنار درمان های دارویی، روش های غیر دارویی مثل فیزیوتراپی، کاردرمانی و تمرینات ورزشی هدفمند، نقش مهمی در حفظ حرکت مفاصل دارند. استفاده از رژیم غذایی مناسب، کنترل وزن و تغییر سبک زندگی مانند ترک سیگار هم می تواند سرعت تخریب مفصل را آهسته تر کند. حمایت روانی، کنترل استرس و آموزش بیمار و خانواده در فرآیند درمان، اهمیت زیادی دارد و نباید نادیده گرفته شود.
| مرحله و نوع درمان | اقدام اصلی | هدف و نتیجه |
|---|---|---|
| کنترل سریع علائم | مسکن های NSAIDs و استروئید کوتاه مدت | کاهش فوری درد و التهاب حاد |
| درمان تخصصی و پایه | دارو های DMARDs (متوترکسات) و بیولوژیک | مهار پیشرفت بیماری و حفظ مفصل |
| مراقبت های غیر دارویی | فیزیوتراپی، ورزش هدفمند و اصلاح سبک زندگی | حفظ دامنه حرکتی و تقویت عضلات |
| پایش و ارزیابی | آزمایش های دوره ای و ویزیت منظم | بررسی روند بهبود و کنترل عوارض |
مطلب مرتبط: تاثیر تغذیه بر سلامت استخوان
انواع روماتیسم
از انواع رایج روماتیسم میتوان به روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید)، روماتیسم ستون فقرات (اسپوندیلیت انکیلوزان) و روماتیسم قلبی اشاره کرد. هر یک از این نوعها علائم، علل و درمانهای خاص خود را دارند و تشخیص بهموقع آنها نقش بسیار مهمی در جلوگیری از آسیبهای دائمی ایفا میکند. در جدول زیر می توانید انواع آن را ببینید.
| نوع رماتیسم | علائم اصلی | گروه سنی شایع |
|---|---|---|
| رماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) | درد، تورم و سفتی مفاصل، خستگی | بالغین، بهویژه زنان |
| رماتیسم ستون فقرات (اسپوندیلیت آنکیلوزان) | درد کمر، سفتی صبحگاهی، کاهش انعطاف | جوانان و مردان |
| رماتیسم قلبی | التهاب قلب، مفاصل، تب، گاهی بثورات | کودکان و نوجوانان |
| لوپوس اریتماتوز سیستمیک | درد مفاصل، بثورات پوستی، خستگی | جوانان و زنان بیشتر |
| سندرم شوگرن | خشکی دهان و چشم، درد مفاصل | زنان میانسال |
| اسکلرودرمی | سفتی پوست، تورم انگشتان، درد مفصل | زنان ۳۰ تا ۵۰ سال |
| پلیمیالژیا روماتیکا | درد و سفتی شانه/لگن، خستگی | سالمندان (بالای ۵۰ سال) |
اصول تغذیه هنگام بیماری
در زمان ابتلا به روماتیسم، رعایت اصول تغذیه سالم مثل مصرف کافی امگا ۳، میوهها و سبزیجات تازه، پروتئین سالم و نوشیدن آب کافی، نقش کلیدی در کنترل التهاب و کاهش درد مفاصل دارد. همچنین پرهیز از غذاهای فرآوریشده و مشورت منظم با متخصص تغذیه میتواند به بهبود وضعیت بیمار کمک زیادی کند.
۱. مواد غذایی مفید
مصرف ماهیهای چرب مانند سالمون و قزلآلا سرشار از امگا ۳، انواع میوهها و سبزیجات رنگی پر از آنتیاکسیدان، و پروتئینهای سالم مثل مرغ، ماهی و حبوبات، به کاهش التهاب و حفظ قدرت مفاصل در بیماران رماتیسم مفصلی کمک میکند.
مواد غذایی که باید محدود شوند
غذاهای فرآوریشده، شیرینیها، نوشابههای گازدار و غذاهای سرخکردنی میتوانند التهاب را تشدید کنند. برخی بیماران نیز ممکن است نسبت به لبنیات یا گلوتن حساسیت داشته باشند که باید با نظر پزشک مصرفشان را کاهش دهند.
۳. نقش ویتامینها و مواد معدنی
کلسیم و ویتامین D برای سلامت استخوانها حیاتی است. لبنیات کمچرب، سبزیجات و ماهیهای استخواندار منابع خوب کلسیماند و نور خورشید منبع طبیعی ویتامین D محسوب میشود.
۴. اهمیت آب و هیدراتاسیون
نوشیدن آب کافی باعث بهبود عملکرد مفاصل، کاهش خشکی و دفع سموم میشود. پیشنهاد میشود روزانه حداقل ۸ لیوان آب میل شود.
۵. برنامه غذایی منظم و اصولی
وعدههای کوچک و متعدد، کنترل وزن و داشتن صبحانه مغذی به بهبود علائم و کاهش فشار مفاصل کمک میکند.
۶. توصیههای تغذیهای عملی
پخت سالم غذا (بخارپز یا آبپز)، استفاده از ادویههای ضدالتهاب چون زردچوبه، انتخاب میانوعدههای سالم و کاهش مصرف نمک در کاهش علائم بیماری مؤثر است.
۷. مکملها و مشاوره تغذیه
مکملهایی مانند امگا ۳، ویتامین D، کورکومین (عصاره زردچوبه)، گلوکزامین، کندرویتین و ویتامین C، با توصیه و زیرنظر پزشک، میتوانند به کنترل بهتر بیماری و تقویت مفاصل کمک کنند. مشاوره با متخصص تغذیه جهت فردیسازی رژیم و اجتناب از تداخلات دارویی توصیه میشود.
با پیروی از این اصول تغذیهای، بیماران رماتیسم مفصلی میتوانند تا حد زیادی التهاب، درد و عوارض بیماری را کنترل کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.
نقش سیستم ایمنی در درمان رماتیسم
در رماتیسم مفصلی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای سالم حمله میکند. درک رابطه بین سیستم ایمنی و این بیماری میتواند به مدیریت بهتر آن کمک کند.
سیستم ایمنی چگونه در رماتیسم مفصلی عمل میکند؟
سیستم ایمنی در حالت طبیعی از بدن در برابر عوامل بیماریزا محافظت میکند. اما در رماتیسم مفصلی، این سیستم دچار اختلال شده و به بافتهای سالم مفصلی حمله میکند. این حمله باعث التهاب، درد و تورم در مفاصل میشود.
در این فرآیند، سلولهای ایمنی مانند لنفوسیتها به پوشش داخلی مفصل حمله کرده و موجب ترشح مواد التهابی میشوند. این التهاب مزمن میتواند به تخریب تدریجی غضروف و استخوان منجر شود.
نقش آنتیبادیها
در رماتیسم مفصلی، بدن آنتیبادیهای خاصی تولید میکند که نقش مهمی در پیشرفت بیماری دارند. فاکتور روماتوئید آنتیبادیهای ضد پروتئینهای سیترولینه و سایر اتوآنتیبادیها به پروتئینهای طبیعی بدن حمله میکنند و باعث ایجاد التهاب میشوند. وجود این آنتیبادیها در خون میتواند به تشخیص بیماری کمک کند.
عوامل موثر بر سیستم ایمنی دردرمان
عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز رماتیسم مفصلی دارند. وجود ژنهای خاص مرتبط با سیستم ایمنی، سابقه خانوادگی بیماریهای خودایمنی و تغییرات ژنتیکی که بر پاسخ ایمنی تأثیر میگذارند، همگی میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
علاوه بر ژنتیک، عوامل محیطی نیز نقش مهمی در فعال شدن و تشدید بیماری دارند. استرس و فشارهای روانی، عفونتهای ویروسی یا باکتریایی، مصرف سیگار و آلودگیهای محیطی میتوانند سیستم ایمنی را تحریک کرده و باعث تشدید علائم بیماری شوند.
تقویت سیستم ایمنی بیماران
تغذیه مناسب نقش مهمی در کنترل التهاب و تنظیم سیستم ایمنی دارد. مصرف غذاهای ضدالتهابی، دریافت کافی ویتامینها و مواد معدنی، و پرهیز از غذاهای التهابزا میتواند به کنترل علائم بیماری کمک کند.
داشتن سبک زندگی سالم نیز بسیار مهم است. ورزش منظم و متناسب با شرایط بیمار، خواب کافی و با کیفیت، مدیریت موثر استرس و ترک سیگار میتواند به بهبود عملکرد سیستم ایمنی و کاهش علائم بیماری کمک کند.
درمانهای تعدیل کننده سیستم ایمنی
پزشکان برای درمان رماتیسم مفصلی از داروهای مختلفی استفاده میکنند که هدف آنها تعدیل پاسخ ایمنی بدن است. داروهای تعدیل کننده بیماری، داروهای بیولوژیک و کورتیکواستروئیدها از جمله این داروها هستند که میتوانند به کنترل التهاب و کاهش آسیب مفصلی کمک کنند.
پایش سیستم ایمنی
پزشکان برای بررسی وضعیت سیستم ایمنی و پیشرفت بیماری، آزمایشهای مختلفی را درخواست میکنند. شمارش کامل سلولهای خونی، بررسی سطح پروتئینهای التهابی، اندازهگیری میزان آنتیبادیهای خاص و مارکرهای التهابی از جمله این آزمایشها هستند که به پزشک در تنظیم برنامه درمانی کمک میکنند.
درک رابطه بین سیستم ایمنی و رماتیسم مفصلی میتواند به مدیریت بهتر بیماری کمک کند. با رعایت اصول درمانی و مراقبتی، میتوان به کنترل بهتر علائم و بهبود کیفیت زندگی دست یافت.
تغذیه مناسب نقش مهمی در کنترل التهاب و بهبود علائم رماتیسم مفصلی دارد. رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی میتواند به کاهش التهاب، تقویت سیستم ایمنی و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.
پیشگیری و کنترل عوارض
با رعایت اصول پیشگیرانه و کنترل به موقع میتوان از پیشرفت و عوارض جدی این بیماری جلوگیری کرد. مهمترین راهکارهای پیشگیری و کنترل شامل رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم، کنترل وزن، مصرف به موقع داروها و مراجعه مرتب به پزشک متخصص روماتولوژی میباشد. همچنین استفاده از روشهای طب مکمل مانند طب سوزنی و یوگا در کنار درمانهای اصلی میتواند به بهبود علائم کمک کند.
| راهکار | توضیحات | اهمیت |
|---|---|---|
| رژیم غذایی | مصرف غذاهای ضد التهابی، امگا ۳، سبزیجات و میوههای تازه | بسیار زیاد |
| ورزش منظم | پیادهروی، شنا، یوگا و تمرینات کششی ملایم | زیاد |
| کنترل وزن | حفظ وزن ایدهآل برای کاهش فشار روی مفاصل | زیاد |
| مصرف دارو | مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط پزشک | بسیار زیاد |
| چکاپ منظم | مراجعه مرتب به پزشک و انجام آزمایشات دورهای | متوسط |
| مدیریت استرس | تکنیکهای آرامسازی، مدیتیشن و مشاوره | متوسط |
زندگی روزمره با روماتیسم !
زندگی با رماتیسم مفصلی میتواند چالشهای خاص خود را داشته باشد، اما با رعایت چند نکته کلیدی میتوان کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
- مدیریت استرس از طریق تکنیکهای آرامسازی و مدیتیشن میتواند به کنترل علائم کمک کند.
- ورزشهای مناسب مانند شنا، پیادهروی آرام و یوگای ملایم به حفظ انعطافپذیری مفاصل کمک میکند.
- تغذیه سالم با تمرکز بر غذاهای ضدالتهابی و مصرف امگا ۳، میوهها و سبزیجات تازه بسیار مهم است.
- پیروی از برنامه دارویی و مراجعه منظم به پزشک متخصص روماتولوژی از اهمیت بالایی برخوردار است.
- استراحت کافی و خواب منظم میتواند به کاهش خستگی و بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک کند.
- پیوستن به گروههای حمایتی و تبادل تجربیات با دیگر بیماران میتواند در سازگاری بهتر با بیماری مؤثر باشد.
- استفاده از کمپرس گرم یا سرد، بسته به نیاز، میتواند به تسکین درد کمک کند.
- تطبیق محیط خانه و محل کار با شرایط بیماری و استفاده از وسایل کمکی مناسب، زندگی روزمره را آسانتر میکند.
اگر میخواهید با مشاوران حرفهای در زمینه گوارش صحبت کنید، میتوانید با بورد تخصصی دکتر رکسانا عباسی در ارتباط باشید. دکتر رکسانا عباسی متخصص آندوسکوپی، داخلی و متخصص گوارش در تهران هستند و در زمینههای مختلفی اطلاعات بالایی دارند.
سوالات متداول
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به رماتیسم مفصلی هستند؟
زنان بیشتر از مردان
افراد بین ۴۰ تا ۶۰ سال
افرادی که سابقه خانوادگی دارند
سیگاریها
آیا رماتیسم مفصلی قابل درمان قطعی است؟
خیر، درمان قطعی ندارد اما با درمان مناسب میتوان علائم را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
کدام مواد غذایی میتوانند علائم رماتیسم را تشدید کنند؟
غذاهای سرخ شده
قند و شکر تصفیه شده
گوشت قرمز زیاد
لبنیات پرچرب
غذاهای فرآوری شده
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
درد مفاصل بیش از ۶ هفته
تورم و قرمزی مفاصل
خشکی صبحگاهی طولانی
محدودیت حرکتی شدید
چگونه میتوان درد مفاصل را در منزل تسکین داد؟
استفاده از کمپرس سرد یا گرم
ماساژ ملایم
استراحت کافی
انجام حرکات کششی ملایم
آیا آب و هوا بر علائم رماتیسم تأثیر دارد؟
بله، معمولاً هوای سرد و مرطوب علائم را بدتر میکند و هوای گرم و خشک میتواند مفید باشد
آیا استرس بر رماتیسم تأثیر دارد؟
بله، استرس میتواند علائم را تشدید کند و سیستم ایمنی را تضعیف کند
نظرات مخاطبین
. کامبیز صبوری
من ماهها خشکی صبحگاهی انگشتهای دستم رو پای خستگی کار میگذاشتم تا اینکه بعد از خوندن این علائم پیگیری کردم. شروع سریع دارو جلوی گسترش التهاب به مچ دستم رو گرفت و الان وضعیت کاملاً پایداری دارم.
۲. زهره میرزایی
نکته مربوط به پرهیز از تقویت سیستم ایمنی در بیماریهای خودایمنی کاملاً درسته. متاسفانه مدتی سرخود مکملهای تقویت ایمنی مصرف میکردم و ورم مفاصلم خیلی شدیدتر شد تا اینکه پزشکم متوجه شد و مصرفشون رو کاملاً متوقف کرد.
۳. مسعود کریمی نژاد
توضیحات مربوط به تفاوت آرتروز و روماتیسم عالی بود. خیلی از اطرافیان هنوز این دو بیماری رو یکی میدونن، در حالی که ریشه روماتیسم خودایمنیه و به هیچ وجه نباید بدون داروی تخصصی کنترل بشه.
۴. شهلا پوردهقان
رعایت سبک زندگی ضدالتهابی در کنار داروهای تجویزی برای من نتیجه خیلی خوبی داشت؛ به خصوص کم کردن قندهای مصنوعی و پیادهروی منظم که خشکی صبحگاهی رو خیلی کمتر کرد.
منابع:
