ارتباط چاقی و آرتروز؛ از علت تا جدیدترین راهکارهای درمانی

آرتروز یکی از دردسرهای رایجه که خیلی‌ها رو تو دنیا گرفتار کرده. این بیماری وقتی شروع می‌شه که غضروف‌های بین مفاصل، که مثل ضربه‌گیر عمل می‌کنن، کم‌کم از بین می‌رن. نتیجه‌ش درد، خشکی و سختی حرکت مفاصل هستند. حالا جالب اینجاست که تحقیقات نشون دادن چاقی می‌تونه یکی از دلایل مهم این مشکل باشه، مخصوصاً وقتی صحبت از مفاصل بزرگ مثل زانو، لگن و ستون فقرات باشه. تو این مقاله قراره بررسی کنیم که چاقی چطور باعث دردسرهای بیشتر برای مفاصل می‌شه و چه کارهایی می‌شه براش کرد.

علل افزایش ریسک آرتروز با چاقی

چاقی یکی از مهم‌ترین عوامل خطرساز برای ابتلا به مشکلات مفصلیه و امروزه بسیاری از افراد با اون دست و پنجه نرم می کنند. چاقی و افزایش وزن روی بدن تاثیر زیادی میذارن، از فشار روی عضلات گرفته تا تخریب سریع‌تر غضروف‌ها همگی به عنوان تاثیر چاقی بر آرتروز شناخته می شوند. در پایین، اصلی‌ترین مواردی که باعث میشن چاقی روی مفاصل اثر منفی بذاره رو براتون شرح داده‌ایم:

فشار مکانیکی اضافی

وقتی وزنتون از حد نرمال بالاتر باشه، هر قدمی که برمی‌دارید، زانوها و مفاصلتون باید فشار بیشتری رو تحمل کنن. این فشار اضافی باعث می‌شه غضروف‌های محافظ مفصل زودتر ساییده بشن و خراب بشن. به همین خاطر حتی چند کیلو اضافه وزن هم می‌تونه کاری کنه که زودتر از چیزی که فکرشو می‌کنید، درد زانو یا آرتروز سراغتون بیاد و زندگی‌تون رو سخت‌تر کنه. اما خبر خوب اینه که حتی کم کردن چند کیلو وزن هم می‌تونه یه دنیا فرق کنه و درد مفاصل رو کمتر کنه!

التهاب مزمن

چربی اضافی فقط یه ذخیره انرژی تو بدن نیست؛ بلکه خودش مثل یه غده هورمونی فعال عمل می‌کنه و یه سری مواد شیمیایی التهابی مثل سیتوکین‌ها و آدیپوکاین‌ها ترشح می‌کنه. این مواد به‌جای اینکه به بدن کمک کنن، برعکس، مستقیم روی مفاصل اثر منفی می‌ذارن و باعث التهاب، تخریب غضروف و بدتر شدن اوضاع می‌شن. به همین خاطر، چاقی حتی بدون اینکه ضربه یا آسیبی به مفاصل وارد شه، می‌تونه باعث التهاب بشه و روند آرتروز رو سرعت بده.

عدم تحرک

خیلی از آدمایی که اضافه وزن دارن، معمولاً کمتر سراغ تحرک و ورزش می‌رن، یا اینکه به خاطر درد مفاصل کلاً از ورزش کردن فراری می‌شن. اما این کم‌تحرکی خودش یه مشکل جدیده! چون باعث می‌شه عضلات اطراف مفاصل ضعیف بشن، بدن خشک‌تر بشه و فشار بیشتری روی اسکلت و مفاصل بیفته. اینجوری مفاصل باید وزن اضافه رو تنهایی تحمل کنن و احتمال آسیب‌دیدگی و خراب شدنشون بیشتر می‌شه. نکته مهم اینجاست که ورزش منظم، حتی سبک، می‌تونه یه راه خیلی خوب برای پیشگیری و حتی کمک به درمان آرتروز باشه.

تغییر در ترکیب بدن

وقتی چاقی باعث می‌شه چربی بیشتر تو قسمت‌هایی مثل شکم، ران یا باسن جمع بشه، وزن بدن دیگه به‌طور مساوی پخش نمی‌شه. این تغییر توزیع وزن باعث می‌شه فشار بیشتری به بعضی مفاصل مثل زانوها و لگن وارد بشه و اون‌ها رو تحت فشار غیرطبیعی بذاره. این فشار نامتوازن کار مفصل رو سخت‌تر می‌کنه، یه طرفش بیشتر ساییده می‌شه و احتمال آسیب و آرتروز بالا می‌ره. برای همین، رسیدن به وزن سالم و حفظ تناسب اندام می‌تونه یکی از بهترین راه‌ها برای مراقبت از مفاصل و جلوگیری از مشکلات بعدی باشه.

مفاصل تحت تأثیر

چاقی بیشترین آسیب رو به مفاصل بزرگ میزنه! یکی از دلایل این امر، سایز گسترده اونهاست که باعث میشه بتونن وزن بدن رو تحمل کنن! حالا کدوم یکی از مفاصل بیشتر در معرض خطر هستند؟ موارد پایین:

نقش چربی در تشدید آرتروز

چربی اضافه در بدن فقط یک ذخیره ساده انرژی نیست، بلکه مانند یک کارخانه فعال التهاب عمل می کند. سلول های چربی موادی به نام آدیپو کین ترشح می کنند که می توانند التهاب مزمن در بدن ایجاد کنند. این التهاب مزمن، مفصل را در یک حالت تحریک دائمی قرار می دهد و به مرور زمان غضروف را نازک و ضعیف می کند. در افراد چاق، سطح این مواد التهابی در خون بالاتر است و همین موضوع باعث می شود آرتروز زودتر شروع شود و سریع تر پیشرفت کند. به همین دلیل، کاهش درصد چربی بدن، حتی بدون کاهش شدید وزن، می تواند در کاهش التهاب و شدت آرتروز نقش مهمی داشته باشد.

Osteoarthritis of the knee happens when the cartilage in your knee joint wears down. Cartilage covers the ends of your bones where they meet in your knee joint. It provides padding that allows the bones to move smoothly against each other.

آرتروز زانو زمانی اتفاق می‌افتد که غضروف مفصل زانوی شما ساییده می‌شود. غضروف، انتهای استخوان‌های شما را در محل اتصال آنها در مفصل زانو می‌پوشاند. غضروف، بالشتکی را فراهم می‌کند که به استخوان‌ها اجازه می‌دهد به نرمی روی یکدیگر حرکت کنند.

my.clevelandclinic.org

تاثیر چاقی بر روند پیشرفت آرتروز

چاقی هم از نظر فشار مکانیکی و هم از نظر التهاب داخلی بدن، روند پیشرفت آرتروز را تندتر می کند. وقتی وزن بدن بالا می رود، مفاصل تحمل کننده وزن مثل زانو و لگن باید بار بیشتری را تحمل کنند. هر یک کیلو گرم وزن اضافه، چند برابر فشار بیشتر روی مفصل ایجاد می کند و این فشار مداوم، غضروف را سریع تر مستهلک می کند. از طرف دیگر، چربی اضافه با ترشح مواد التهابی، محیط مفصل را مستعد التهاب می کند.

نتیجه این ترکیب، درد بیشتر، خشکی مفصل، کاهش دامنه حرکت و نیاز زودتر به درمان های جدی تر مثل تزریق و جراحی است. کاهش وزن می تواند این روند را به شکل محسوسی کند و آرتروز را قابل کنترل تر کند.

دشوارکردن روند درمان آرتروز

چاقی فقط خطر ابتلا به آرتروز را افزایش نمی‌دهد، بلکه درمان اون رو هم سخت‌تر می‌کند. بیایید ببینیم چرا:

کاهش اثر داروها

وقتی وزن فرد بالا می‌رود، التهاب در بدن فرد بیشتر می‌شود. این التهاب می‌تواند مانع از تأثیرگذاری خوب داروهای ضدالتهابی بشود. به عبارت دیگر، داروهایی که معمولا برای تسکین درد تجویز می‌شوند یا حتی راه هایی مانند سلول‌درمانی مزانشیمال در آرتروز، ممکن است در افراد چاق به خوبی عمل نکنند. این یعنی پزشکان باید دوزهای بیشتری تجویز کنند یا داروهای دیگری را امتحان کنند که خود این امر ممکن است باعث به وجود آوردن مشکلات و عوارض جانبی جدیدی شود.

محدودیت در تحرک

اضافه وزن می‌تواند به شدت حرکت و فعالیت‌های روزمره را برای فرد دشوار کند. افرادی که چاق هستند، معمولاً با مشکلاتی مثل خستگی زودرس و درد در مفاصل مواجه‌ هستن. این مشکلات باعث می‌شه که انجام تمرینات فیزیوتراپی که برای بهبود وضعیت مفاصل و عضلات ضروری هستند، خیلی سخت شود. نتیجه؟ این افراد ممکن است نتوانند در روند درمان خود شرکت کنند و وضعیت آرتروزشون بدتر از قبل هم بشه.

خطرات جراحی

اگر آرتروز شدید باشد، ممکن است نیاز به جراحی تعویض مفصل باشد. اما چاقی می‌تواند خطر بروز عوارض جراحی را افزایش دهد. افرادی که دارای اضافه وزن هستند یا نقصی مانند پارگی رباط صلیبی دارند ، بیشتر در معرض مشکلاتی مثل عفونت و بهبود طولانی‌تر قرار دارند. به همین دلیل، فوق تخصص زانو معمولاً به بیماران توصیه می‌کنند که وزن خود را کاهش دهند تا خطرات جراحی کمتر شود و شانس موفقیت عمل بیشتر گردد. این وضعیت می‌تواند فشار روانی زیادی به بیماران وارد کند و فرایند درمان را پیچیده‌تر کند.

عوارض آرتروز در افراد چاق

• افزایش درد مفصل وزن بالا باعث می شود مفصل تحت فشار بیشتری کار کند و همین موضوع درد آرتروز را شدیدتر و پایدارتر می کند.
• کاهش دامنه حرکت التهاب مفصل و فشار وزن، حرکت طبیعی زانو یا لگن را محدود می کند و فرد در انجام کار های روزانه دچار کندی می شود.
• تحلیل عضلات اطراف مفصل درد زیاد باعث کاهش تحرک می شود و این کم تحرکی به مرور عضلات را ضعیف می کند و پایداری مفصل کاهش می یابد.
• افزایش خطر نقرس افراد چاق معمولا سطح اسید اوریک بالاتری دارند و این موضوع می تواند باعث حملات نقرس و درد شدید مفصل شود.
• التهاب بیشتر در بدن چربی اضافه مواد التهابی ترشح می کند و همین التهاب مزمن روند تخریب غضروف را سریع تر می کند.
• افزایش خطر ساییدگی شدید مفصل فشار وزن بالا سبب می شود مفصل زانو یا لگن زودتر دچار ساییدگی شود و احتمال نیاز به جراحی بالا برود.
• مشکل در تعادل و افزایش احتمال سقوط ترکیب درد، ضعف عضلانی و وزن بالا باعث می شود فرد هنگام راه رفتن یا ایستادن تعادل کمتری داشته باشد.
• اختلال در کیفیت خواب درد شبانه و فشار مفصل در افراد چاق بیشتر است و این موضوع کیفیت خواب را کاهش می دهد.
• کاهش توانایی انجام فعالیت های ساده روزانه نشستن، راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی پوشیدن کفش برای افراد چاق مبتلا به آرتروز دشوارتر می شود.
• افزایش احتمال نیاز به جراحی تعویض مفصل پیشرفت سریع تر بیماری در افراد چاق ممکن است در نهایت به جراحی زودتر از حد معمول منجر شود.

پیشگیری از تاثیر چاقی بر آرتروز

برای پیشگیری از تاثیر چاقی بر آرتروز، حفظ وزن مناسب مهم ترین اقدام است، زیرا با کاهش حتی چند کیلوگرم از وزن، فشار روی مفاصل و میزان التهاب بدن به شکل محسوسی کم می شود. در کنار آن، فعالیت های ورزشی ایمن مثل پیاده روی آرام، شنا و دوچرخه ثابت به تقویت عضلات و محافظت بیشتر از مفاصل کمک می کنند.

سوالات متداول